Bestaat er enige grond voor het geloof in astrologie? Kan men de toekomst voorspellen op basis van de stand van de sterren? Bryan Aspland onderzoekt.
Op 8 januari 1987 had de Engelse astroloog Dennis Elwell een afspraak met zijn uitgever; Unwin Hyman, om de promotie te bespreken van zijn nieuwste boek, The Cosmic Loom (Het Kosmische Weefgetouw).
De ontmoeting eindigde met Elwells belofte dat bij alles zou doen om aandacht te krijgen voor de publicatie van zijn boek- en voor de astrologie in het algemeen. "Ik besloot een kosmische kapstok te zoeken waar ik een verhaal aan zou kunnen ophangen... en de meest voor de hand liggende kandidaat was de zonsverduistering op 29 maart," aldus Elwell. "Astrologisch gezien zijn eclipsen vaak "de oorzaak" van dramatische en onverwachte rampen- soms ervóór, soms erna, maar ze gebeuren. En ja hoor, op de sterrenkaart van deze verduistering trad de planeet Neptunus sterk op de voorgrond. In de astrologie wordt deze planeet geassocieerd met alle vormen van water en scheepvaart, alsmede lekkages en overstromingen.
Maar ik moest vooral aan een ramp op zee denken omdat de kosmische gegevens me herinnerden aan de zonsverduistering van 1912, vlak na het vergaan van de Titanic."
Vervolgens schreef Elwell een brief aan twee grote rederijen: Cunard, die in april 1987 de QE2 te water zou laten, en P&Q die net Townsend Thoresen, de grootste Engelse ferry-rederij had opgekocht- wat Elwell trouwens helemaal niet wist. Elwell waarschuwde ze voor de op handen zijnde rampen en vroeg ook om meer informatie, zoals de geboortedata van de kapiteins en de vertrektijden van de schepen, zodat hij preciezere voorspellingen zou kunnen doen. Maar beide maatschappijen weigerden zijn hulp.
Ferry-ramp.
Minder dan een maand later, op 6 maart, gebeurde het dat een ferry van Townsend Thoresen- de Herald of Free Enterprise- na het verlaten van de Belgische haven Zeebrugge kapseisde, waarbij 188 mensen het leven verloren. Elwells voorspelling was, afschuwelijk genoeg, waarheid geworden.
Elwell werd beschuldigd van het misbruiken van andermans ongeluk, maar zijn voorspelling had alleen maar tot doel gehad aan te tonen dat de positie van de sterren invloed heeft op menselijke gebeurtenissen. Het geloof hierin bestaat al duizenden jaren, maar lijkt tegenwoordig meer wijdverspreide aanhang te vinden dan ooit tevoren.
Populariteit
Recent onderzoek toont aan dat er in de V.S. alleen al zo'n 20 miljoen mensen regelmatig een astroloog consulteren. Dit getal wordt bevestigd door een Gallup-enquête uit 1990: 47% van alle Amerikanen had toegegeven een zekere mate van geloof in de astrologie te hebben.
Dat astrologie populair is in deze tijd, blijkt ook uit de sterrenbeeldhoroscopen in talloze kranten en tijdschriften, waarin de lezers wordt verteld hoe ze hun voordeel kunnen doen bij de stand van de sterren. Het geloof in de invloed van de sterren op wat er met mensen gebeurt, is trouwens niet alleen iets van het grote publiek. Uit een onderzoek van de Verenigde Naties naar het internationale effect van de astrologie kwam naar voren dat niet minder dan 12 regeringen hun politieke beslissingen baseerden op astrologische voorspellingen.
Door velen worden deze ontwikkelingen met ontzetting gadegeslagen. Zo hebben bijvoorbeeld talloze wetenschappers erop gewezen dat veel van de vooropgezette ideeën van de astrologie allang door de wetenschap zijn ontzenuwd- in het bijzonder het idee dat de planeten fysieke gebeurtenissen op aarde zouden beïnvloeden.
Bewijzen tegen
In hun boek The Gemini Syndrome proberen de astronomen Dr. Roger Culver en Dr. Philip Ianna de astrologie te weerleggen door aan te tonen dat, hoewel de zon en de maan ons sterk beïnvloeden, de gravitatiekracht en electromagnetische velden van sommige planeten in ons zonnestelsel zo gering zijn dat ze slechts een niet noemenswaardig effect op ons gedrag hebben. Om hun stelling te illustreren, rekenden de twee wetenschappers uit dat de gravitatie van Mars 500 keer minder effect op een pasgeboren baby heeft dan die van het ziekenhuis waarin het kind wordt geboren.
Bovendien heeft de astrologie bijna altijd gefaald als zij aan een wetenschappelijk onderzoek werd onderworpen. Zo stelde de Nationale Raad voor Geokosmisch Onderzoek in de V.S. in 1974 een grootscheeps onderzoek in naar astrologische voorspellingen. Na een analyse van de geboortehoroscopen van meer dan 2000 zelfmoordgevallen, konden onderzoekers geen enkel planetair patroon of planetaire configuratie vinden die hen in staat zou hebben gesteld om zelfmoord te voorspellen. Het zal geen verrassing zijn dat volgens de astrologen zulke onderzoeken niets bewijzen. Zoals Felix Lyle- een professionele astroloog die onder andere Prinses Diana van Engeland als cliënt had- verklaard heeft: "Sceptici zijn nu eenmaal selectief in hun onderzoek en bekijken de astrologie niet voor wat het is. Astrologie heeft niets te maken met giswerk, en elke serieuze astroloog zal je vertellen dat je op basis van een horoscoop nooit de levensduur, laat staan de manier van sterven, van een mens kan voorspellen".
Leidraad voor het potentieel
Wat astrologen wel uit een geboortehoroscoop menen te kunnen aflezen, zijn de mogelijkheden. "Astrologen weten waarnaar ze moeten kijken in een geboortehoroscoop om bijvoorbeeld aanwijzingen voor gewelddadigheid te vinden," vervolgt Lyle, "maar dat moeten ze dan weer afwegen tegen andere aspecten van de horoscoop en ook tegen de opvoeding en conditionerende omstandigheden van de persoon in kwestie. Maar waarom iemand zelfmoord pleegt is een mysterie dat nog nooit is doorgrond."
Wat moeten we dan denken van het succes van de astrologie op het gebied van voorspellingen? Gebeurtenissen als de krach van Wall Street in 1929, de abdicatie van de Engelse koning Edward VIII in 1938, de mislukte poging om Hitler te vermoorden, de gewelddadige dood van John en Robert Kennedy en de Falkland-oorlog schijnen allen door astrologen voorspeld te zijn. Stonden die gebeurtenissen in de sterren beschreven, of waren de voorspellingen niet meer dan briljant giswerk? Een van de belangrijkste stellingen van de astrologie is : "de sterren geven aan, maar dwingen nooit". Zoals Elwell zegt, "De toekomst is niet uitgestippeld. Ik kan niet zien wat er gaat gebeuren, alleen maar de betekenis van wat de sterren me vertellen. Wat ik zag in de horoscoop van de zonsverduistering voor maart 1987, en wat ik in mijn brieven aan Cunard en P&Q vertelde, was dat er een plotselinge verstoring zou zijn die dramatische gevolgen zou kunnen hebben. Jammer genoeg beschikte ik niet over genoeg informatie om een specifiek schip of schepen aan te kunnen wijzen, maar mijn algemene conclusie, dat 1987 voor de scheepvaart een onfortuinlijk jaar
zou zijn is uitgekomen- dat jaar verloren meer mensen hun leven op zee dan in enig ander jaar in vredestijd."
Elwell legt uit dat de astrologie, zoals elk ander systeem dat menselijk gedrag probeert te voorspellen, zelden met vaststaande zekerheden te maken heeft, maar moet werken met het beste wat in de feitelijke omstandigheden mogelijk is. Astrologische voorspellingen verschillen uiteindelijk nauwelijks van metereologische, meent hij. Het komt allebei neer op een combinatie van ervaring, intuïtie en intelligent anticiperen.
Het feit dat in de toekomst kijken zo'n onzekere zaak is, maakt astrologen vatbaar voor de beschuldiging dat hun voorspellingen van twijfelachtige waarde zijn. Wat op het eerste gezicht een indrukwekkende voorspelling lijkt, zou hij nader onderzoek een veilige gok, gewoon gezond verstand of een behoedzaam verwoorde waarschuwing kunnen zijn.
Bovendien zal eenieder die in de astrologie wil geloven, zich de "successen" herinneren maar de "missers" vergeten- waardoor een astrologische voorspelling wishful thinking wordt. Deze zienswijze wordt ondersteund door het onderzoek van de studente parapsychologie Lee Bailey, die probeerde vast te stellen wat voor effect de horoscopen in de media op het gedrag van de lezers ervan hadden. Haar resultaten toonden aan dat "... de mensen die in astrologie geloven, veel sneller denken dat hun gedrag zal worden beïnvloed door wat een astroloog voorspelt". Gelijksoortige onderzoeken in Engeland en Australië komen tot dezelfde conclusie.
Niet het echte werk
Zoals elke astroloog zal bevestigen, heeft een op het sterrenbeeld gebaseerde horoscoop weinig gemeen met "het echte werk". Zo'n horoscoop gaat ervan uit dat iedereen die onder hetzelfde sterrenbeeld is geboren, dezelfde kenmerken- en daardoor per definitie ook dezelfde vooruitzichten heeft. De "echte" astrologie gaat er daarentegen vanuit dat de horoscoop van iedereen uniek is. Zo'n horoscoop die uitgerekend wordt op basis van de plaats en tijd van geboorte, kan inzicht in het karakter van het individu verschaffen, en deze "blauwdruk" maakt het mogelijk om te voorspellen waardoor de persoon in de toekomst zal worden beïnvloed en hoe hij zal reageren- niet wat er precies zal gebeuren.
Maar hoe zien de huidige astrologen hun werk dan? Is het een kunst, of een wetenschap? Op dit punt schijnt er veel verwarring te heersen. Sommigen proberen het planetaire effect op ons leven wetenschappelijk te verklaren, als iets dat met een fysiek krachtveld te maken heeft. Een alternatief hiervoor vindt men in de moderne "chaos" theorie- zoals die door de theoretische fysica is ontwikkeld- die ons vertelt dat zelfs het kolossaalste fysieke systeem ernstig kan worden beïnvloed door de geringste fysieke oorzaken.
Anderen geloven dat de astrologie hoofdzakelijk op een mystiek niveau werkt, waarbij het menselijk bewustzijn en het heelal onderdelen vormen van een naadloos onderling verbonden geheel. Weer anderen menen dat de astrologie geen oorzaak heeft, maar, zoals de astrofysicus Michael Shallis het stelt, "bestaat uit een acausaal verband tussen een willekeurig moment in de tijd- het moment waarop "het" gebeurt- en de exacte maar relatieve posities van de planeten op dat moment." En dan zijn er natuurlijk nog mensen die geloven dat astrologen hun inzicht op paranormale wijze verkrijgen door buitenzintuiglijke waarneming (BZW) bijvoorbeeld.
De waarheid is dat de astrologie geen verklaring heeft voor "hoe het werkt". Wat nog erger is, in de laatste jaren hebben astrologen bij de wetenschap te rade moeten gaan voor mogelijke verklaringen. Toch is er misschien licht aan het einde van de astrologische tunnel.
Wetenschap voor de toekomst
Een klein aantal wetenschappers heeft wel serieus geprobeerd de astrologie als een op zichzelf staand iets te onderzoeken. Het werk van "sterren" als de psychologen Dr. Carl Jung, Dr. Hans Eysenck en Dr. Michael Gauquelin alsmede de astronoom Dr. Percy Seymour dat astrologie meer te bieden heeft dan de sceptici geloven. Astrologische voorspellingen zoals die van Dennis zijn een wetenschappelijk onderzoek zeker waard. En misschien hebben astrologen wel toegang tot een systeem dat kan worden gebruikt om grote rampen te voorkomen.
